آلبوم همهمه سیدمحسن حسینی یکی از تازه‌ترین آثار آوازی موسیقی دستگاهی ایران است که با آهنگسازی محمدرضا عزیزی و بر پایهٔ اشعاری از حافظ شیرازی و قربان ولیئی منتشر شده است. این آلبوم در دستگاه دشتی شکل گرفته و تلاش می‌کند گفت‌وگویی تازه میان شعر، سکوت و صدا برقرار کند. در این مطلب با فهرست قطعات، نوازندگان، ایدهٔ اصلی اثر و راه‌های شنیدن قانونی آن آشنا می‌شوید.
معرفی آلبوم همهمه
«همهمه» مجموعه‌ای است که در فضایی میان شعر، سکوت و صدا شکل گرفته است. به گفتهٔ سازندگان، موسیقی در این اثر صرفاً همراه شعر نیست؛ بلکه بستری برای گفت‌وگو با جهان کلام و کشف لایه‌های موسیقایی آن است. این آلبوم تلاشی برای مواجههٔ دوباره با سنت موسیقی دستگاهی ایران است؛ مواجهه‌ای که در آن سنت به‌عنوان میراثی زنده، با زبان و تجربهٔ امروز وارد گفت‌وگو می‌شود.
آغاز از یک غزل حافظ
پدیدآورندگان اثر می‌گویند «همهمه» نه از یک ملودی، بلکه از شعری از حافظ آغاز شد؛ شعری که پیش از آنکه خوانده و نواخته شود، در دل آن‌ها به صدا درآمد و افقی تازه برای اندیشیدن به موسیقی گشود. الهام‌بخش بعدی، شعر قربان ولیئی بود با این سطرها: «این حرف‌ها که همهمه‌ای در غبار بود / باران نرم نام تو آمد ترانه شد». نام آلبوم نیز از همین شعر گرفته شده است.
محمدرضا عزیزی و سیدمحسن حسینی در یادداشت آلبوم نوشته‌اند: «باور ما این است که سنّت، حافظهٔ زندهٔ یک فرهنگ است؛ حافظه‌ای که تنها در پرتو آفرینش دوباره، زندگی خود را ادامه می‌دهد.»
فهرست قطعات آلبوم همهمه
- پیش‌درآمد نجوا (۴:۵۰)
- ساز و آواز دشتی ۱ (۹:۴۲)
- تصنیف غم عشق (۳:۳۵)
- تکنوازی سنتور (۲:۰۷)
- چهارمضراب دشتی پروا (۳:۱۶)
- ساز و آواز دشتی ۲ (۸:۱۹)
- تصنیف درد شب‌نشینان (۳:۳۰)
- رنگ دشتی آفتاب (۲:۰۴)
ساختار آلبوم به شکل سنتی یک «مجلس» در دستگاه دشتی چیده شده است: از پیش‌درآمد آغاز می‌شود، با ساز و آواز و تصنیف ادامه پیدا می‌کند و با «رنگ» به پایان می‌رسد. این چیدمان آشنا برای شنوندگان موسیقی ایرانی، با تنظیم‌هایی امروزی همراه شده است.
نوازندگان و عوامل تولید
- خواننده: سیدمحسن حسینی
- آهنگساز و نوازندهٔ تار، تارباس و سه‌تار: محمدرضا عزیزی
- کمانچه: علیرضا دریایی، محسن عبادتی، بهنام بیات و امید حیاتی
- سنتور: پویا محمدی و هومن معینی
- تنبک و سازهای کوبه‌ای: محمدرضا درویش، ایلیا طاهری و ثمین شریعتی (تنبک، دف و بندیر)
- ضبط، میکس و مسترینگ: حسن خدایی‌نیا در استودیو پاییز
- طراحی گرافیک: مجید کاشانی؛ موشن: مینو جلفایی
- اشعار: حافظ شیرازی و قربان ولیئی
دستگاه دشتی؛ رنگ غالب آلبوم
دشتی یکی از آوازهای دستگاه شور است که با حال‌وهوایی غمگین، صمیمی و نزدیک به نغمه‌های محلی شناخته می‌شود. بسیاری از آوازهای روستایی و کوهستانی ایران با دشتی خویشاوندی دارند و به همین دلیل، این آواز حسی آشنا و نوستالژیک در شنونده ایجاد می‌کند. انتخاب دشتی برای «همهمه» با فضای تأملی و آرام اشعار حافظ و ولیئی هماهنگ است.
همهمه برای چه کسانی مناسب است؟
علاقه‌مندان به آواز ایرانی، شنوندگان آثار ساز و آواز کلاسیک و کسانی که به پیوند شعر کهن و معاصر با موسیقی علاقه بهترین سئو دارند، این آلبوم را تجربه‌ای دلنشین خواهند یافت. هنرجویان تار و کمانچه نیز می‌توانند از جواب‌آوازها و تکنوازی‌های این اثر برای شناخت بهتر دشتی بهره ببرند.
چگونه آلبوم همهمه را بشنویم؟
این آلبوم با مجوز مجله بازی رسمی منتشر شده و به‌صورت قانونی از طریق پلتفرم‌های رسمی فروش موسیقی مانند بیپ‌تونز در دسترس است. خرید نسخهٔ قانونی، بهترین راه حمایت از هنرمندان موسیقی دستگاهی و تداوم تولید چنین آثاری است.
شعر معاصر در کنار حافظ
قرار گرفتن شعر قربان ولیئی، شاعر معاصر، در کنار غزل‌های حافظ یکی از ویژگی‌های متمایز این آلبوم است. این انتخاب نشان می‌دهد که سازندگان می‌خواستند پلی میان زبان کهن و زبان امروز بسازند و نشان دهند که موسیقی دستگاهی ظرفیت همراهی با هر دو را دارد.
جمع‌بندی
آلبوم همهمه سیدمحسن حسینی با آهنگسازی محمدرضا عزیزی، هشت قطعه در دستگاه دشتی را با اشعار حافظ و قربان ولیئی در کنار هم قرار داده و نگاهی معاصر به سنت موسیقی دستگاهی ایران ارائه می‌دهد؛ اثری آرام و تأمل‌برانگیز برای دوستداران آواز ایرانی.